DOMANİÇ’İN MAHZUN ÇİÇEĞİ: GEVEN

Aslında hemen hemen herkes tanır geven bitkisini. Domaniç’in çoğu yerinde görmek mümkün. Ama ne hikmetse kimsenin ilgisini çekmez, kimse önemsemez. O Domaniç’in mahzun bitkisidir. O Domaniç’in bir değeridir.
Geven dikeni Domaniç’teki ağaçsız kıraç yüksek yamaçların, tepelerin bitkisi olduğu kadar, bozkır alanların da bitkisidir. Her birisi üç karışla beş, altı, yedi karış çapında yuvarlak öbeklerdir. Bu öbekler ağaçsız, çalısız yüksek dağ tepelerinde, yamaçlanrında, derin bozkırlarda, yaylalarda küme küme biterler. Bazen beş, on, elli, yüz öbek bir aradadır. Bazen da ağaçsız, çalısız toprak silme kevenle döşelidir. Kimi zaman öbekler sık, üst üste biterler, kimi zaman da öbekler seyrek, aralıklıdır. Aralıklar bir adımdan on, on beş adıma kadar çıkar. Her öbekte binlerce yaprak diken bulunur. Bu dikenlerin en az otuzu kırkı bir sapın üstüne yıldız gibi biçimle sıralanmıştır. Ana kökten, böylesi saplardan yüzlercesi toprağın üstünde örülerek, keleplenerek yuvarlak, yumru bir öbek oluştururlar. Gevenin çiçekleriyse uzun saplarla bu diken yaprakların üstüne çıkarlar. Baharın ucunun gözükmesiyle Domaniç’in yüksek yamaçlarındaki, bozkırlarındaki geven dikenlerinin yumuşak, ılık, incecik yeşili de ortalığı alıverir. Bu sıralar bozkıra, yüksek yamaçlara, belli belirsiz, tüten uçuk yeşil bir bulut inmiş gibi olur. Bu incecik yeşildeki diken yapraklar da yumuşacıktır. Gittikçe koyulaşan yeşiliyle birlikte bu yaprakların uçları da sertleşir, diken olgunlaşır, iğneleşir. Bitkiler koyu yeşildeyken geven öbeklerinden çiçekler fışkırıverir. Bu sefer de gene bozkırın, ağaç bitmez yüksek tepelerin, yamaçların üstünü, belli belirsiz, içlerinde mavi çelik kıvılcımlar çakan pembe bulutlar örter. Öbeklerden, yıldız yıldız diken yaprakların aralarından yükselen çiçek saplarının uzunluğu beş santimden yirmi beş santime kadar olur. Her sapta da on, on beş, yirmi, otuz çiçek bulunur. Bunlar çok koyu, maviye kaçan pembe çizgili, içlerine bir karıncanın, küçücük bir arının girebileceği kadar küçücük pembe çiçeklerdir. Öylesine sıktırlar ki bu mavi kıvılcımlı çiçekler uçsuz bucaksız bozkırda ve dik yamaçlarda, yaylalarda uzun bir süre pembe pembe balkırlar. Öbeklerin altı, kümelerin araları bozkır ve yayla böceklerinin, küçücük kuşların, hayvanların sığıncasıdır. Geven, Anadolu’da da oldukça yaygın olan bir bitkidir. Baklagiller familyasındandır ve çiçekleri tıpta ilaç üretimi için kullanılır. Farmakolojide kullanılan ZAMK (kitre maddesi) bu bitkiden temin edilir. Bu madde, bitkiden özel aletlerle alınır. Elde edilen bu madde ile birçok ilacın içeriğine katılır. Yine deri sanayi ve tekstil sanayisinde de kullanılır. Eskiden ısınmada ve hayvanlara yem olarak kullanılmıştır. Erozyonun önlenmesine de büyük katkıları vardır. Balı ile de meşhurdur. Geven balı antibakteriyel bir özellik taşır. Kana hızla karışır. Vücuda enerji verir. Kan yapma özelliği vardır. İnsana kuvvet ve zindelik verir. Güçlü bir antioksidan olan bu bitki, bağışıklık sistemini güçlendirir. Alternatif tıpta geleneksel tıpta kullanılan önemli bitkilerden biridir. Geven bitkisinin bilinen en yaygın özelliği yaşlanmayı ve kanseri engellemesidir. Ömrü uzatır (telomer tedavisi). Çeşitli amaçlar için kullanılan bitki, vücuttaki hücrelerin sağlıklı ve uzun ömürlü olmasını sağlar. Birçok güzellik ürününün ham maddesi olarak da kullanılır. Halk arasında tedavi amacıyla; Geven otu kökleri su ile kaynatılır. Bal ile tatlandırılarak içilir veya Geven bitkisinin yaprakları ve genç sürgünleri toplanır. Bir çaydanlık vasıtası ile kaynatılır. Günde üç yemek kaşığı içilir. Çoçukluğumda köyümüze geven bitkisinin yoğun olduğu alana dışarıdan (başka şehirlerden) bir aile gelmiş bir kaç ay geven toplamıştı. Bu zamana kadar hiçbir Domaniçli hemşerimin bu konuda bırakın eylemini muhabbetinin dahi olduğunu duymadım. Domaniç’in mahzun bitkisine sahip çıkılması dileğiyle…