Domaniç’in kayıp köyleri

Domaniç, Osmanlı Devleti’nin kuruluş ve yükseliş dönemlerinde önemli cazibe merkezlerinden birisiydi. Domaniç ile ilgili en eski arşiv belgeleri de bu tezi doğrulamaktadır.

Domaniç ile ilgili en eski belgeler 1500’lü yıllara dayanmaktadır. Bu arşiv belgelerine göre o tarihlerde Domaniç çevresindeki diğer kazalardan daha çok yerleşime sahip olduğu görülmektedir. Mesela şimdi Kütahya’nın en büyük ilçesi olan Tavşanlı ilçesinden daha fazla yerleşim birine sahiptir. Ayrıca Domaniç o tarihlerde idari statü olarak kazadır yani ilçedir. Bu tarihlerde yani Osmanlı Devleti’nin kuruluş ve yükseliş devrinde Domaniç kazasına ait 52 adet köy bulunmaktadır. Kıyas yapılacak olursa Tavşanlı kazasının ise 47 adet köyü bulunmaktadır. Bu arada yine o tarihlerde 15 kadar konar göçerlerin hareket alanı olan yayla vardır. Bu yaylalar da yerleşim birimi sayılabilir. Çünkü Danışmentli, Kocabeyli,Tayyarat, Malkoçoğlu, Bunamak gibi Yörük Türkmen boyları durumlarından da anlaşılacağı üzerine köylerde ikamet etmemektedirler. Konar göçer statüsündedirler. Hatta o tarihlerde Domaniç bölgesinde bir çok mezra da bulunmaktadır.

Osmanlı Devleti’nin duraklama, gerileme ve yıkılma dönemlerine paralel olarak Domaniç’te sürekli kan kaybetmeye başlamıştır. İlginç bir benzerlik gösteren bu durumun neticesi olarak, Domaniç ilk önce kaza statüsünden düşürülerek nahiye haline getirilmiştir. Yani özetle; ilçeden küçük köyden büyük bir statüye mahkum olmuştur. Mahkum edilen bu statü ile birlikte yerleşim birimi sayıları da tek tek düşmeye başlamıştır. 1876 yıllarına gelindiğinde Domaniç’in köy sayısı 41 köye kadar düşmüştür. Bu arada Domaniç’in bir İnegöl’e bir Söğüt’e bir Tavşanlı’ya bağlanması işin tuzu biberi olmuş, kayıplar devam etmiştir. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde Sultan Abdülhamit’in yatırım ve destekleri de bu kaybı önleyememiştir. Her devir teslim işinde birkaç köy kaptırılmıştır. Bozbelen, Beğe, Ömerler, Burhan, Arifler, Akçakilise, Yörgüç, Dombayçayırı gibi köyler elden çıkmıştır. Hangi gerekçeler veya kriterlerle bu duruma düşürülmüştür tam olarak bilemiyoruz ama bu durumda ilçemiz Domaniç çok büyük bir kayba uğramıştır. Hala kaybetmeye de devam etmektedir. 1960 yılında tekrar kaza olması Domaniç’i maalesef kurtaramamıştır. Çünkü Osmanlı Devleti’nin duraklama, gerileme ve yıkılma dönemlerinde Domaniç hakkında Osmanlı bürokrasisinin aldığı kararlar Domaniç’i körfezde bırakmış, Domaniç’in unutulmasına, geri kalmasına neden olmuştur.

1500’lü yıllarda mevcut olan ama günümüze ulaşamayan, ayrıca nerede kuruldukları bilinmeyen Domaniç’in köyleri şöyledir:

-Alınviran köyü -Aslıbeyi köyü – Akyar köyü
– Bozcasu köyü – Bozyaka köyü – Dere köyü
– Gürmancık köyü – Hisarbeyi (İğdirler) köyü
– Karaoğlan köyü – Kasım köyü-Sarular köyü
– Tomalu köyü – Yemişan köyü -Gürmancık köyü -Kıran köyü