Domaniç’in idari merkezleri

Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan günümüze kadar Domaniç’in idari yapısı sık sık değişmiştir.

En eski belgelere göre 1487 tarihinden günümüze kadar bazen kaza (ilçe) yapılmış bazen de nahiye yapılmıştır.
Bununla birlikte ilçe/nahiye merkezi de birkaç defa değişmiştir.
Domaniç’in kaza veya nahiye olarak, ilçe merkezinin (veya nahiye merkezinin) hangi kriterlere göre sık sık değiştiği konusunda bizi aydınlatacak bir arşiv belgesi bu zamana kadar bulunamamıştır.
O yüzden bu konuda fikir yürütmek mümkün değildir.

Domaniç, bölgenin genel adıdır.
Bu bölgenin ilk idari merkezi Çarşamba Yaylası olmuştur.
Malumunuz Kayı boyu ilk önce Çarşamba Yaylası’na yerleşmiştir.
Hatta halk rivayetlerine göre bir Çarşamba günü gelip yerleştikleri için bu yaylaya Çarşamba Yaylası adı verilmiştir.
Dolayısıyla Domaniç bölgesinin/coğrafyasının idari merkezi ilk olarak Çarşamba olmuştur.
Hayme Ana’da bu merkezde vefat etmiş ve buraya defnedilmiştir.
İfade ettiğimiz yıllar 1230-1250 yılları arasıdır. Bu tarihlerden sonra 1487 yılına kadar bilgi ve belge
bulunmamaktadır.

Domaniç 1487 tarihinde İnegöl kazasına bağlı bir nahiye iken, 1530 tarihinde müstakil bir kaza statüsü kazanmıştır. Domaniçli yerel araştırmacılarının araştırmalarına göre; 1560’lı yıllardan 1900’lü yıllara kadar arşivde bulunan belgelerin bazılarında kaza bazılarında nahiye olarak kayıtlıdır.
Dolayısıyla Osmanlı memurlarının yanlış yazmalarından mı kaynaklanmaktadır yoksa gerçekten de sık sık nahiye-kaza arasında gidip gelen bir yer midir tam olarak kestirmek mümkün değildir.

Domaniç bölgesinin idari merkezi ile ilgili bilgilerimiz ise arşiv belgeleri ve Kütahya Belediyesi Mustafa Yeşil Kütüphanesi’nin kurucusu olan merhum Mustafa Yeşil’in 1932 yılına ait “Kütahya İli Köyleri” (Kayıt:KB-8) çalışmalarından ibarettir. Bu bilgilere göre; Çamlıca köyü, Karaköy, Beşemit (Aksu), Hisar köyleri Domaniç’in ilçe merkezleri olmuşlardır.
Özellikle Çamlıca köyü ile Hisar köy arasındaki nahiye merkezinin taşınması ile ilgili sorun ve sıkıntılar arşiv belgelerine dahi yansımıştır.
Halk rivayetleri de bunu desteklemektedir.

Domaniç 1876 tarihinden sonra oluşturulan 3 muhacir 6 Yörük Türkmen köyü olmak üzere toplam 41 köye sahiptir.
1912 tarihinde askeri olarak Söğüt’e bağlanmıştır.
02/06/1931 gün ve 7446 sayılı kararnameyle 39 köyle birlikte Tavşanlı’ya bağlanmıştır.
1 Nisan 1960 tarihinde ise müstakil bir ilçe olmuştur.