Saza neden akort çekilir?

Efendim sazlar kaça ayrılır ?
Ben bilmem !

Bildiğim bir tek saz var, onda da nota bilmem.Duyduğum kadarıyla 8 ana nota var. ‘Do’ ile başlayıp ‘do’ ile bitiyor.

İlki kalın, ikincisi ise ince ‘do’.

Bunların bir de yarım altı, yarım üstü var, onlara da bemol ve diez denir (miş).

Ancak ben onları da kullanmam.

Benim bildiğim 24 perdeli 7 telli uzun sap Türk usulü saz.

1976 yılında bizim köyden 4 genç ortaklaşa almışlar, çok uğraşmışlar çalamamışlar.
1980 yılında bu sazı bana verdiler.
Rahmetli Hasan Sertkaya ve rahmetli İğneci Adem abi, saza telin nasıl takıldığını, nasıl akort çekildiğini ve ana başlıkları ile genel bilgilerini verdiler.

Ben de sazı alıp Almanya ya götürdüm.
Teypten dinlediğim parçalardaki seslere benzeterek çalmaya başladığım saz ile, 1983 yılında ilk müzik grubumu kurdum.
1988 yılına kadar da değişik yerlerde çalıp söyleyerek harçlığımızı kazandık.

Dediğimiz gibi, uzun sap saz, 24 perdeden ve 7 telden oluşur.
7 telden 7 ses çıkarmak çok kolaydır da çıkan ses bir işe yaramaz.
Sesin işe yaraması bir anlam kazanması için saza akort çekmek gerek.

Akort, ilk önce alttaki iki ince tele sonra ince bam teline çekilir.
Biri bam ikisi ince 3 telden de aynı sesi aldınız mı.
Alt akort tamamdır.

Sonra sırasıyla iki orta tel alt tele uyarlanır, son olarak ta en üstteki bir ince biri kalın yani bam teli orta tele uyarlanır.
İncesiyle kalınıyla, ortasıyla bamıyla yedi ayrı tele çekilen akort ile teller arasında bir ses ahengi oluşur.

Bir halk çalgısı olan saz, halkı en güzel temsil eden çalgıdır aynı zamanda.

En altta iki ince tel ve onların başındaki bam teli ile aralarında bir ses uyumu varsa orta telle de çok güzel uyum sağlar ve güzel sesler çıkartırlar. Orta kesimin de kendi arasında ses uyumu sağlanmış yani akordu çekilmişse üst tabakayla arası oldukça iyidir.

En üste en kaba tel vardır.
Adı üstüne ‘Kalın Bam’, Kalın bam arada bir ses çıkartır.
Ama acayip dikkat çeker, o konuştu mu diğerleri susar.

Bam teli, tellerin en büyüğüdür ama, ona o tok sesi veren, onun sesine tokluk katan, anlam katan, alttakilerle olan uyumluluğu dur.
Saza, neden akort çekilirmiş anlaşıldı mı sevgili okurlar ?

Akort, farklı tellerin, farklı seslerde ve farklı renklerde aynı tonu çıkarması için çekilir.

Akort sazın ortak akıl ile hareket etmesini, farklı seslerle aynı nameleri çalması için çekilir.

Hani Ulu önder Atatürk’ün dediği gibi; “Söz konusu vatansa gerisi teferruattır” demiş ya, sazda da öyledir.

Söz konusu bir türkü çalmaksa tellerin farklılığı, teferruattır.

Önemli olan 7 telin ayrı tonlarda aynı şeyi çalmasıdır.

Umarım anlaşılmıştır..!